मेना न्यूजवायर , नवी दिल्ली: नागरिक, पर्यावरण आणि व्यापक आंतरराष्ट्रीय समुदायाच्या संबंधात देश राष्ट्रीय शक्तीचा वापर कसा करतात याचे मूल्यांकन करणारी एक नवीन जागतिक क्रमवारी, २०२६ मध्ये भारत १५४ देशांपैकी १६ व्या स्थानावर आहे. वर्ल्ड इंटेलेक्चुअल फाउंडेशनच्या तत्वाखाली हा निर्देशांक नवी दिल्ली येथे लाँच करण्यात आला, ज्याने म्हटले आहे की आर्थिक आकार किंवा लष्करी ताकद यासारख्या पारंपारिक उपायांच्या पलीकडे तुलना विस्तृत करण्यासाठी ही चौकट आहे.
राजधानीतील डॉ. आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय केंद्रात हा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता, ज्यामध्ये माजी राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते. सरकारी प्रसिद्धीपत्रकात म्हटले आहे की, हा निर्देशांक वर्ल्ड इंटेलेक्चुअल फाउंडेशनच्या नेतृत्वाखालील तीन वर्षांच्या शैक्षणिक आणि धोरणात्मक संशोधन उपक्रमाचे, जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठाच्या अभ्यासपूर्ण योगदानाचे आणि इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट मुंबईच्या पद्धतशीर प्रमाणीकरणाचे परिणाम आहे.
२०२६ च्या यादीत सिंगापूरने ०.६१९४५ च्या एकूण गुणांसह अव्वल स्थान पटकावले, त्यानंतर स्वित्झर्लंडने ०.५८६९२ आणि डेन्मार्कने ०.५८३७२ गुण मिळवले. सायप्रस चौथ्या आणि स्वीडनने पाचवे स्थान पटकावले, तर भारताचा गुण ०.५५१५१३ गुणांसह सूचीबद्ध झाला. टॉप २० मध्ये, भारत फ्रान्सच्या वर १७ व्या स्थानावर आहे, तसेच अल्बानिया १८ व्या, पोलंड १९ व्या आणि नेदरलँड्स २० व्या स्थानावर आहे.
या निर्देशांकाने अनेक प्रमुख अर्थव्यवस्थांना यादीत खाली ठेवले आहे. ०.५०८८० गुणांसह अमेरिका ६६ व्या क्रमांकावर आहे, तर ०.५०५४७ गुणांसह चीन ६८ व्या क्रमांकावर आहे. ०.४८३३६ गुणांसह पाकिस्तान ९० व्या क्रमांकावर आहे. निर्देशांकासह प्रकाशित केलेल्या देश-दर-देश तक्त्यानुसार, संयुक्त अरब अमिराती ७५ व्या, जपान ३८ व्या आणि रशिया ९६ व्या क्रमांकावर आहे.
जबाबदारीचे मापदंड सत्ता आणि जीडीपीच्या पलीकडे जातात
आयोजकांनी जबाबदार राष्ट्र निर्देशांकाचे वर्णन एक संयुक्त चौकट म्हणून केले आहे जे नैतिक प्रशासन, सामाजिक कल्याण, पर्यावरणीय व्यवस्थापन आणि बाह्य जबाबदारी यासह जबाबदार राज्य वर्तनाच्या अनेक पैलूंचे वजन करते. देश किती शक्तिशाली आहे यावरून तो प्रमुख सार्वजनिक निकालांमध्ये किती जबाबदारीने कामगिरी करतो याकडे लक्ष वळवणे, प्रमाणित स्कोअर वापरून प्रदेश आणि उत्पन्न पातळींमधील देशांची तुलना करणे हे या निर्देशांकाचे उद्दिष्ट आहे.
सरकारी प्रसिद्धीपत्रकात म्हटले आहे की, या लाँच कार्यक्रमात "मानवी कल्याणापासून जागतिक कारभारापर्यंत: २१ व्या शतकात जबाबदारी, समृद्धी आणि शांततेचा पुनर्विचार" या शीर्षकाच्या तज्ज्ञ पॅनेल चर्चेचा समावेश होता. या सत्राचे अध्यक्षपद भारताच्या १५ व्या वित्त आयोगाचे अध्यक्ष एनके सिंग यांनी भूषवले आणि देशांतर्गत परिणाम आणि सीमापार जबाबदाऱ्या वाढत्या प्रमाणात एकमेकांशी जोडलेल्या जागतिक वातावरणात राष्ट्रांचे मूल्यांकन कसे करता येईल यावर लक्ष केंद्रित केले.
रँकिंगमध्ये प्रदेशांमध्ये विस्तृत प्रसार दिसून येतो.
टॉप २० च्या पलीकडे, टेबलमध्ये युनायटेड किंग्डम २५ व्या, दक्षिण कोरिया २१ व्या, थायलंड २४ व्या आणि कॅनडा ४५ व्या क्रमांकावर असल्याचे दिसून आले. वरच्या स्तरावर अनेक लहान आणि मध्यम आकाराच्या अर्थव्यवस्था दिसल्या, ज्यात जॉर्जिया १० व्या आणि क्रोएशिया ११ व्या क्रमांकावर आहे. रँकिंगमध्ये लिबिया देखील ६५ व्या क्रमांकावर आहे, जो अमेरिकेच्या अगदी वर आहे आणि अनेक लॅटिन अमेरिकन आणि आफ्रिकन देशांना निर्देशांकाच्या मध्यम बँडमध्ये स्थान दिले आहे.
वर्ल्ड इंटेलेक्चुअल फाउंडेशनने म्हटले आहे की त्यांचा निर्देशांक जबाबदार वर्तनाचे व्यापक आणि वस्तुनिष्ठ मूल्यांकन प्रदान करण्यासाठी डिझाइन केला आहे, जो शांतता, समृद्धी आणि शाश्वततेशी जोडलेल्या निर्देशकांवर भर देतो. त्यांनी त्यांची कार्यपद्धती वैज्ञानिक कठोरता, भागधारकांशी सल्लामसलत आणि पारदर्शक डेटा संकलनावर आधारित असल्याचे वर्णन केले आहे, निर्देशांक अहवाल जबाबदार राष्ट्रत्व आणि सहकारी प्रगतीवर व्यापक आंतरराष्ट्रीय संवादासाठी प्रारंभ बिंदू म्हणून स्थित आहे.
"रिस्पॉन्सिबल नेशन्स इंडेक्स २०२६" मध्ये भारत १६ व्या क्रमांकावर आहे ही पोस्ट प्रथम अरब प्रेसवायरवर प्रकाशित झाली.