न्यूयॉर्क / रँकवायर.एआय / – संयुक्त राष्ट्राने असा इशारा दिला आहे की, मुलांवरील हिंसाचार समूळ नष्ट करण्याचे आंतरराष्ट्रीय प्रयत्न २०३० च्या निर्धारित वेळेपेक्षा मागे पडत आहेत. मुलांवरील हिंसाचारावरील संयुक्त राष्ट्रांच्या महत्त्वपूर्ण अभ्यासानंतर दोन दशकांनी हे मूल्यांकन समोर आले आहे. नवीनतम प्रगती अहवालात असे अधोरेखित करण्यात आले आहे की, संघर्ष, विस्थापन, हवामानाशी संबंधित धोके आणि डिजिटल गैरवापर या सर्वांमुळे बाल संरक्षणास असलेले धोके वाढले आहेत. मुलांवरील हिंसाचारावरील संयुक्त राष्ट्रांच्या विशेष प्रतिनिधी, नजात माला म'जिद यांनी हे अलीकडील मूल्यांकन संकलित केले आहे. आगामी ८१ व्या संयुक्त राष्ट्र महासभेच्या अधिवेशनात या महिन्यात या अहवालाचा आढावा घेतला जाईल.
अहवालानुसार, जगभरातील जवळपास १९% मुले आता संघर्षग्रस्त भागांमध्ये राहतात. १९९० च्या दशकातील अंदाजे १०% च्या तुलनेत ही एक लक्षणीय वाढ आहे. २०२४ च्या अखेरपर्यंत, संघर्ष आणि हिंसाचारामुळे जागतिक स्तरावर ४८.८ दशलक्ष मुले विस्थापित झाली होती. २०१० मध्ये नोंदवलेल्या अंदाजे १७ दशलक्ष विस्थापित मुलांच्या संख्येच्या तुलनेत ही संख्या जवळपास तिप्पट आहे. या आकडेवारीत निर्वासित आणि आश्रय मागणारी मुले, तसेच हिंसाचार आणि संघर्षामुळे आपल्याच देशात विस्थापित झालेल्या लाखो मुलांचा समावेश आहे.
हवामानाशी संबंधित धोके जगभरातील मुलांसाठी आणखी धोका निर्माण करत आहेत. जवळपास निम्मी मुले, म्हणजेच १.१ अब्ज व्यक्ती, किमान तीन एकाच वेळी उद्भवणाऱ्या हवामानविषयक धोक्यांना सामोरे जात आहेत. युनिसेफच्या २०२६ च्या हवामान धोक्याच्या मूल्यांकनानुसार, जवळजवळ प्रत्येक मुलाला अशा किमान एका धोक्याचा सामना करावा लागतो. ४० लाखांहून अधिक मुले एकाच वेळी सहा धोक्यांपर्यंत सामोरे जात आहेत, ज्यामध्ये दुष्काळ, तीव्र उष्णता, उष्णतेच्या लाटा, पूर, आग, उष्णकटिबंधीय वादळे आणि वाळू व धुळीची वादळे यांचा समावेश आहे.
डिजिटल धोक्यांमुळे बाल संरक्षणाविषयीची चिंता वाढते.
संयुक्त राष्ट्रांच्या मूल्यांकनात असेही अधोरेखित केले आहे की, डिजिटल वातावरणामुळे मुलांना भेडसावणाऱ्या धोक्यांची व्याप्ती वाढली आहे. जगभरातील अंदाजे प्रत्येक तीन इंटरनेट वापरकर्त्यांपैकी एक जण १८ वर्षांखालील आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या कार्यालयाने दिलेल्या आकडेवारीनुसार, दरवर्षी ३० कोटींहून अधिक मुले ऑनलाइन लैंगिक शोषण आणि अत्याचाराला बळी पडतात. केवळ गेल्या एका वर्षात, किमान १२ लाख मुलांनी तक्रार केली की, कृत्रिम बुद्धिमत्तेने (आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सने) त्यांच्या प्रतिमांना लैंगिकदृष्ट्या स्पष्ट डीपफेकमध्ये रूपांतरित केले होते. इतर ऑनलाइन धोक्यांमध्ये सायबरबुलिंग, फसवणूक, ओळख चोरी, मानवी तस्करी आणि हानिकारक सामग्रीच्या संपर्कात येणे यांचा समावेश आहे.
म'जिद यांच्या कार्यालयाने २०२५ मध्ये केलेल्या एका सर्वेक्षणात सर्व प्रदेशांमधील ३०,००० हून अधिक मुलांकडून प्रतिसाद गोळा करण्यात आला. त्यांपैकी ६६% मुलांचा असा विश्वास होता की सायबरबुलिंग वाढले आहे, आणि अर्ध्या मुलांना अशा घटनांची तक्रार कुठे व कशी करावी किंवा मदत कशी मिळवावी याबद्दल खात्री नव्हती. हा अहवाल द्वेषपूर्ण भाषण, गोपनीयतेचा भंग आणि गुन्हेगारी भरती यांसारख्या ऑनलाइन धोक्यांकडेही लक्ष वेधतो. कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या साधनांच्या उदयानंतर डीपफेक, स्वयंचलित लक्ष्यीकरण आणि फेरफार केलेली डिजिटल सामग्री यांसारखे अतिरिक्त धोके निर्माण झाले आहेत.
संयुक्त राष्ट्रांनी प्रतिबंधात्मक धोरणे आणि बाल संरक्षण उपाययोजना अधिक प्रभावी करण्याचे आवाहन केले आहे.
हा अहवाल प्रतिबंध, संरक्षण, सहभाग आणि उत्तरदायित्व यांवर आधारित एकात्मिक धोरणाचे समर्थन करतो. यातील शिफारसींमध्ये मुलांवरील सर्व प्रकारची हिंसा नाहीशी करण्यासाठी राष्ट्रीय धोरणे विकसित करणे, त्यासोबतच कायदेशीर बंदी, सुधारित माहिती संकलन आणि बाल संरक्षण पायाभूत सुविधांमध्ये वाढीव गुंतवणूक यांचा समावेश आहे. संयुक्त राष्ट्र यावर जोर देते की डिजिटल सुरक्षा उपायांमध्ये विविध प्लॅटफॉर्म आणि एआय प्रणालींवर अधिक मजबूत गोपनीयता आणि सुरक्षा नियमावलींचा समावेश असावा. याव्यतिरिक्त, हा अहवाल सुलभ तक्रार निवारण यंत्रणा आणि मुलांच्या सुरक्षेवर परिणाम करणाऱ्या निर्णयांमध्ये त्यांच्या अर्थपूर्ण सहभागाचे समर्थन करतो.
जुलै २०१९ पासून, म'जिद यांनी मुलांवरील हिंसाचारासंदर्भात संयुक्त राष्ट्रांच्या विशेष प्रतिनिधी म्हणून काम पाहिले आहे. त्यांच्या कार्यकाळात, त्यांनी ६५ देशांना भेटी दिल्या असून राष्ट्रीय व स्थानिक अशा दोन्ही स्तरांवरील उच्चपदस्थ अधिकाऱ्यांशी संवाद साधला आहे. त्यांच्या बैठकांमध्ये ३५ राष्ट्रप्रमुख, सरकारप्रमुख किंवा त्यांचे प्रतिनिधी, तसेच ७२८ मंत्री आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांचा समावेश होता. ताज्या अहवालानुसार, मुलांमधील मानसिक आरोग्याच्या समस्यांमुळे गमावलेल्या मानवी भांडवलाची जागतिक आर्थिक किंमत दरवर्षी ३९३ अब्ज डॉलर्स इतकी आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या मूल्यांकनानुसार, मुलांवरील हिंसाचार संपवण्याचे २०३० चे उद्दिष्ट अद्याप मार्गी लागलेले नाही.
'२०३० पर्यंत बाल हिंसाचाराची उद्दिष्ट्ये आवाक्याबाहेरच, संयुक्त राष्ट्रांचा वाढता धोका आणि आव्हाने' हा लेख सर्वप्रथम अरब प्रेसवायरवर प्रसिद्ध झाला: प्रवास करण्यासाठी तयार केलेल्या अरब बातम्या.